Mô hình nhận khoán và liên kết trồng cao su ở Kon Tum từng là niềm tá»± hào về trách nhiệm xã há»™i của doanh nghiệp vá»›i địa phÆ°Æ¡ng, giờ Ä‘ã trở thành những Ä‘iểm nóng gây mất an ninh trật tá»±. Xung Ä‘á»™t giữa há»™ nhận khoán và hợp đồng liên kết vá»›i Công ty TNHH MTV Cao su Kon Tum ngày càng căng thẳng hÆ¡n, vì mâu thuẫn lợi ích kinh tế không được tháo gỡ. Hậu quả cuối cùng là cả người dân và doanh nghiệp đều bị thiệt hại nặng nề.

Người dân sẵn sàng nghênh chiến giành lại vườn cây

Căng nhÆ° dây Ä‘àn, Ä‘ó là không khí trong những ngày giữa tháng 9 vừa qua, tại các lô cao su rá»™ng trên 40 ha mà 10 há»™ dân ở thôn 5, thị trấn Plei Kần, huyện Ngọc Hồi (tỉnh Kon Tum) nhận khoán khai thác mủ vá»›i Nông trường cao su Plei Kần, thuá»™c Công ty Trách nhiệm hữu hạn Má»™t thành viên cao su Kon Tum. Trong lúc người dân sẵn sàng nghênh chiến giành lại vườn cây, thì lá»±c lượng của nông trường cÅ©ng không nao núng bảo vệ tài sản doanh nghiệp.

Nguyên nhân căng thẳng bắt đầu từ việc người dân không chịu ký khoán sản lượng mùa cạo 2014- 2015, nhÆ°ng vẫn tá»± ý vào vườn cây khai thác lấy mủ mang về. Còn nông trường thì quyết thu hồi lại vườn cây từ há»™ nhận khoán. Khi những mâu thuẫn về lợi ích kinh tế không thể giải quyết, bất cứ Ä‘iều gì cÅ©ng có thể xảy ra.

Ông Nguyá»…n Ngọc Hồi, má»™t há»™ dân nhận khoán cho biết: “Lô của chúng tôi, làm hÆ¡n mười mấy năm nay. Bây giờ, tá»± dÆ°ng đến làm, song lại Ä‘uổi chúng tôi ra khỏi lô là rất trắng trợn, vô lý. Chúng tôi rất bức xúc”.

Tình trạng tÆ°Æ¡ng tá»± không chỉ có ở Plei Kần và không chỉ xảy ra má»›i Ä‘ây. Mâu thuẫn giữa hàng trăm há»™ nhận khoán, liên kết trồng cao su vá»›i các nông trường thuá»™c Công ty TNHH Má»™t thành viên cao su Kon Tum Ä‘ã dai dẳng gần 10 năm nay. Về phía người dân, khi giá mủ cao su xuống thấp thì thờ Æ¡ vá»›i vườn cây, bỏ cạo vô ká»· luật. Lúc giá mủ tăng cao lại tá»± ý khai thác không theo kế hoạch và lấy mủ bán trá»™m cho tÆ° thÆ°Æ¡ng. Không những thế, còn xảy ra tình trạng chuyển nhượng quyền nhận khoán vườn cây Ä‘ã được giao khoán.

Về phía Công ty, trÆ°á»›c năm 2011 Ä‘ã xảy ra tình trạng công bố giá mủ thanh toán cho há»™ nhận khoán thấp hÆ¡n giá thị trường. Giá mủ thưởng vượt khoán và phạt hụt khoán không tính theo giá thị trường mà tính bằng giá bình quân cả năm. Người nhận khoán chỉ được hưởng tá»· lệ ăn chia 39%, nhÆ°ng phải tá»± đầu tÆ° chăm sóc vườn cây; từ khâu phòng trị bệnh, phòng chống cháy và tá»± trang bị vật tÆ° khai thác.

Anh Đoàn Văn Trung, má»™t người dân Ä‘ã từng nhận khoán vườn cao su ở “Ä‘iểm nóng” tranh chấp Nông trường cao su Sa SÆ¡n, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum cho biết: “Mô hình Ä‘em lại cho dân rất nhiều, nhất là có công ăn việc làm. Thế nhÆ°ng mấy năm nay, giữa Công ty cao su và người dân có nhiều khúc mắc. Người dân có bức xúc họ má»›i ý kiến. Tất nhiên, người dân cÅ©ng có cái sai khi má»™t số người chÆ°a có sá»± thống nhất Ä‘ã cạo. Sai của nông trường là trÆ°á»›c nói má»™t đằng làm má»™t nẻo”.

Xung Ä‘á»™t do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế

Từ bức xúc dồn nén và cả manh Ä‘á»™ng cố tình, hàng loạt vụ phá bÄ©nh, thậm chí là xô xát đổ máu Ä‘ã xảy ra tại nhiều nông trường cao su ở tỉnh Kon Tum, nhÆ°: Plei Kần, Thanh Trung, Sa SÆ¡n, Hòa Bình. Điển hình là vụ việc xảy ra ngày 28/11/2012, hÆ¡n 500 người dân ở xã Hòa Bình, thành phố Kon Tum vây Ä‘ánh, khiến 29 nhân viên bảo vệ của Công ty cao su Kon Tum bị thÆ°Æ¡ng, đập nát má»™t xe ô tô, hàng chục xe máy bị đốt cháy, nhiều lều bạt và kho vật tÆ° bị thiêu rụi.

Ông LÆ°u Dung - Bí thÆ° Đảng ủy xã Hòa Bình, thành phố Kon Tum cho rằng, nguyên nhân xung Ä‘á»™t là do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa người dân vá»›i doanh nghiệp trong quá trình liên kết, nhận khoán: “Những năm đầu, bà con cứ Ä‘Æ°a đất vào nông trường làm. Sau này, nhiều há»™ cứ nghÄ© cây cao su khó khăn là không nhận. Nông trường phải giao lại cho người khác. Rồi đất Ä‘ai lên giá, giá mủ cao su cÅ©ng lên, má»›i sinh chuyện. HÆ¡n nữa, má»™t phần quản lý đất Ä‘ai của các cấp chính quyền còn lỏng lẻo”.

Nhằm tháo gỡ vÆ°á»›ng mắc, tạo đồng thuận vá»›i trên 5.500 há»™ dân nhận khoán, liên kết chăm sóc, khai thác hÆ¡n 5.200 ha cao su, năm 2011, Công ty TNHH Má»™t thành viên cao su Kon Tum Ä‘ã thuê tÆ° vấn xây dá»±ng lại tá»· lệ lợi ích được hưởng giữa Công ty vá»›i người nhận khoán, há»™ liên kết.

Theo Ä‘ó, tá»· lệ % được hưởng của người nhận khoán tăng so vá»›i phÆ°Æ¡ng án khoán cÅ© từ trên 6% đến gần 11%. Đối vá»›i hình thức liên kết, há»™ dân được tính thêm má»™t phần giá trị quyền sá»­ dụng đất theo từng địa bàn. Thế nhÆ°ng, hàng trăm há»™ dân ở các nông trường Plei Kần, Sa SÆ¡n  vẫn cố tình không chịu ký khoán sản lượng, Ä‘òi hỏi về chủ quyền đất Ä‘ai, Ä‘òi chia Ä‘ôi vườn cây vá»›i nông trường và dùng số Ä‘ông áp đảo chiếm Ä‘oạt lượng mủ khai thác được.

Ông Cao Xuân Lá»™c, Giám đốc Nông trường cao su Sa SÆ¡n cho biết: “Thá»±c chất là người ta muốn a dua tập thể, dùng Ä‘ám Ä‘ông vào cạo lấy hết sản phẩm, chiếm Ä‘oạt hết tài sản của công ty, không liên kết vá»›i công ty. Thá»±c ra, Ä‘ã họp rất nhiều rồi, có chính quyền địa phÆ°Æ¡ng, huyện, xã tỉnh giải thích. Về sổ khoán, khi đối thoại, rất nhiều người không bảo là sai hay Ä‘úng cái gì nữa. Bây giờ người ta cứ cố tình lợi dụng Ä‘ám Ä‘ông a dua vào cạo, nông trường không làm gì được, người ta lấy hết sản phẩm”.

Vá»›i hàng nghìn há»™ nhận khoán và hợp đồng liên kết không đạt sản lượng kéo dài qua nhiều năm; cùng vá»›i Ä‘ó là tình trạng tranh chấp, khiếu kiện triền miên, khiến hoạt Ä‘á»™ng sản xuất, kinh doanh của nhiều nông trường cao su bị Ä‘ình trệ, gây thiệt hại hàng trăm tá»· đồng và còn ảnh hưởng lâu dài cho cả người dân cÅ©ng nhÆ° doanh nghiệp.

Ông Lê Khả Liá»…m - Tổng giám đốc Công ty TNHH Má»™t thành viên cao su Kon Tum cho biết: “Thiệt hại rất lá»›n. Vườn cây bị người ta tàn phá. Ví dụ, vườn cây cao su của tôi còn khai thác được khoảng 10 năm nữa thì má»›i hết vỏ kinh tế của nó. Thế nhÆ°ng đến thời Ä‘iểm hiện nay coi nhÆ° Ä‘ã bị cạo phá hết”.

Sau 18 năm Công ty TNHH Má»™t thành viên cao su Kon Tum triển khai thá»±c hiện mô hình khoán vườn cây cao su cho há»™ dân chăm sóc khai thác, và 5 năm thá»±c hiện mô hình liên kết trồng cao su vá»›i dân, những bất ổn, hệ lụy Ä‘ang ngày càng lá»™ rõ và chÆ°a có hồi kết./.

Theo Khoa Điềm/VOV- Tây Nguyên